Wygrani i przegrani polskiej transformacji  Maria Jarosz  (red.)  .. Wydawca: Instytut Studiów Politycznych PAN, Oficyna Naukowa  Warszawa 2005, format  225*145 mm,  oprawa twarda, s. 324, summary  ISBN: 83-7459-000-9          Cena:  31,50  PLN  Księgarnia Internetowa ISP PAN: Nakład wyczerpany !!! tel. (022) 825-52-21 w.115,   fax (022) 825-21-46,  e-mail: books@isppan.waw.pl

     Inaczej widzimy transformację, jeśli przedmiotem rozważań uczynimy dysproporcje między bogactwem a biedą. Problem w tym, że tereny najbardziej zacofane, miasta, miasteczka i wioski, dla których inwestycje kapitału polskiego czy zagranicznego są kwestią życia i śmierci, rozwoju bądź stagnacji i obumierania, absolutnie nie interesują potencjalnych inwestorów. Z ich bowiem punktu widzenia irracjonalne jest inwestowanie w zakup denacjonalizowanych przedsiębiorstw (bądź zakładanie nowych firm) tam, gdzie nie ma odpowiedniej infrastruktury, powiązań kapitałowych czy zaplecza produkcyjnego. W tej sytuacji rzeczą nowej klasy politycznej, a zwłaszcza wyłonionych spośród niej decydentów, jest wyznaczenie priorytetów gospodarczej (i społecznej) polityki kraju. W tym przypadku polegające na dokonaniu wyboru: czy należy wspierać najlepiej prosperujące regiony kraju, czy też raczej stymulować niwelowanie różnic między tymi najlepszymi a zacofanymi - i w dającej się przewidzieć przyszłości doprowadzić do zmniejszenia terytorialnych i społecznych dystansów? 

     Rzecz w tym, że realizacja programu zawartego w drugim członie alternatywy szanse ma raczej niewielkie. Co ma określone reperkusje nie tylko w kraju, ale i poza nim. Zdaniem Unii Europejskiej i Międzynarodowej Organizacji Pracy, to państwo powinno wpływać na kształtowanie w miarę harmonijnego ekonomicznego i społecznego rozwoju kraju, nawet wtedy kiedy jest to zadanie bardzo trudne, ponieważ zaniedbania w tej materii grożą poważnymi konsekwencjami społecznymi.
     Tradycyjnie ukształtowany podział regionalny na część "lepszą" i "gorszą" występuje w większości krajów świata. W Polsce chodzi o coś poważniejszego: o utrwalanie się niekorzystnych tendencji zjawiska. Dawny historyczny podział na Polskę A i Polskę B bowiem nie tylko przetrwał, ale w wyniku transformacji się pogłębił. Rozwój przedsiębiorczości prywatnej i inwestycje zagraniczne znacząco wzmocniły potencjał gospodarczy tylko w regionach dobrze uprzemysłowionych. W regionach słabo zindustrializowanych i rolniczych natomiast skupiły się negatywne skutki transformacji, co potęguje ich zapóźnienie rozwojowe. To jakie miejsce w materialnej i społecznej strukturze nowego ładu zajmą określone grupy, zależy od bardzo wielu przesłanek. W dużej jednak mierze - od cech i predyspozycji ukształtowanych w środowisku miejskim czy wiejskim, regionie produkcyjnym czy zacofanym, w rodzinie biednej czy bogatej, której status jest - i był już w późniejszym okresie ancien régime'u - z reguły dziedziczony.
     Istnieje przy tym syndrom biedy, w którym analizowane zmienne społeczno-demograficzne - ale także osobowościowe - zazębiają się i wzmacniają. Na granicy minimum biologicznego, lub poniżej, znajdują się rodziny wielodzietne, najczęstsze w środowiskach wiejskich i rejonach gospodarczo i społecznie upośledzonych. Potomkowie tych rodzin nie mają w zasadzie szans na poprawę losu w dającej się przewidzieć przyszłości. Zwłaszcza, że ich edukacja kończy się na szkole podstawowej  lub zawodowej niższego szczebla. Co też prawie zawsze wyznacza i petryfikuje ich status - przegranych nowego systemu.

     Te i inne strony polskiej rzeczywistości stały się przedmiotem analiz przedstawionych w tej książce. Autorami kolejnych rozdziałów są - wchodzący w skład multidyscyplinarnego zespołu badawczego - specjaliści różnych, zazębiających się dyscyplin naukowych: socjologii, politologii, prawa czy ekonomii, z Instytutu Studiów Politycznych PAN, Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego, Centrum Europejskich Studiów Regionalnych i Lokalnych (EUROREG) Uniwersytetu Warszawskiego, Kolegium Ekonomiczno-Społecznego Szkoły Głównej Handlowej, Instytutu Socjologii Uniwersytetu Łódzkiego, Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych oraz Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości i Zarządzania im. Leona Koźmińskiego.

   Każdy z rozdziałów dotyczy jakiegoś fragmentu polskiej transformacji: społeczności lokalnych i członkostwa Polski w Unii Europejskiej, ewolucji własności publicznej, strategii przetrwania i rozwoju gospodarstw domowych oraz przyszłości dzieci w latach wielkiej zmiany, a także - położenia i szans robotników w okresie przebudowy kraju, bezrobocia, biedy i pomocy społecznej, funkcjonowania społeczności lokalnych i postaw elit wobec zagrożenia patologią społeczną. Przedmiotem ostatniego rozdziału są sukcesy i błędy transformacji w opinii jej autorów, aściślej - klasy politycznej odpowiedzialnej za kształt i kierunki polskich przemian. Każdy z rozdziałów zawiera odrębną część analizy polskiej rzeczywistości i jej postrzegania łącznie zaś - wraz z zawartością innych publikacji: 

• Pułapki prywatyzacji. (Prywatyzacja w Polsce 1990-2002), Maria Jarosz - (red.), Warszawa 2003, Instytut Studiów Politycznych PAN 
• Władza. Przywileje. Korupcja, (Maria Jarosz), Warszawa 2004, Wyd. Naukowe PWN, Instytut Studiów Politycznych PAN 
• Polska, ale jaka?, M. Jarosz (red.), Warszawa 2005, Oficyna Naukowa, Instytut Studiów Politycznych PAN 
• Bezrobocie i instytucje rynku pracy, (Marta Danecka), Warszawa 2005, Instytut Studiów Politycznych PAN
• Prywatyzacja w krajach postkomunistycznych, (Piotr Kozarzewski), Warszawa 2006, Instytut Studiów Politycznych PAN
• Transformacja. Elity. Społeczeństwo, (Maria Jarosz - red.), Warszawa 2007, Instytut Studiów Politycznych PAN
• Wykluczeni. Wymiar społeczny, materialny i etniczny, (Maria Jarosz - red.), Warszawa 2008, Instytut Studiów Politycznych PAN
• Polacy równi i równiejsi. (Klasy i warstwy we współczesnym społeczeństwie polskim), (Maria Jarosz - red.), Warszawa 2010, Instytut Studiów Politycznych PAN

*

Wygrani i przegrani polskiej transformacji 
The Winners and Losers of the Polish Transformation
Spis treści